વોટ્સએપ ચેટ્સથી લઈને ઓનલાઈન ફૂડ ઓર્ડર સુધી, જાણો કેવી રીતે સેબીએ ₹144 કરોડના કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો?

શેરબજારના રોકાણકારો માટે એક મોટો ખુલાસો થયો છે. સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) એ આશરે ₹144 કરોડના કથિત પંપ-એન્ડ-ડમ્પ કૌભાંડનો પર્દાફાશ કર્યો છે. આ કેસનું સૌથી મહત્વનું પાસું એ છે કે તપાસ ફક્ત બેંક ખાતાઓ અને ટ્રેડિંગ રેકોર્ડ સુધી મર્યાદિત નહોતી. SEBI એ વોટ્સએપ ચેટ્સ, એરલાઇન ટિકિટ, હોટેલ બુકિંગ, ફૂડ ડિલિવરી એપ ઓર્ડર, વેબસાઇટ રેકોર્ડ, ડોમેન ઇતિહાસ અને SMS ડેટા જેવા ડિજિટલ પુરાવાઓનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો. આ કેસ દર્શાવે છે કે શેરબજારના છેતરપિંડી કરનારાઓ માટે હવે પહેલા જેટલું છટકી જવું સરળ નથી.

394 પાનાના સેબી તપાસ અહેવાલ મુજબ, 2017 થી 2020 દરમિયાન પાંચ કંપનીઓના શેરના ભાવ ખોટી રીતે વધારીને રોકાણકારોને લલચાવવામાં આવ્યા હતા. તપાસમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે 226 સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓ તેમાં સામેલ હતા. નિયમનકારે આશરે ₹143.97 કરોડની ચુકવણીનો આદેશ આપ્યો છે, આશરે ₹47.8 કરોડનો દંડ ફટકાર્યો છે અને ઘણા આરોપીઓને ચારથી સાત વર્ષ માટે શેરબજારમાં કામ કરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

તપાસ દરમિયાન, મુખ્ય આરોપીએ ચોક્કસ મોબાઇલ નંબરો સાથે કોઈ જોડાણ હોવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. ત્યારબાદ સેબીએ તે નંબરો સાથે સંકળાયેલા એરલાઇન બુકિંગ, હોટેલ રિઝર્વેશન અને ફૂડ ડિલિવરી એપ્લિકેશન રેકોર્ડ્સની તપાસ કરી. આ ડિજિટલ રેકોર્ડ્સનો ઉપયોગ ખરેખર મોબાઇલ નંબરોનો ઉપયોગ કોણ કરી રહ્યું છે તે ઓળખવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. વોટ્સએપ ચેટ્સ અને અન્ય ઓનલાઈન પ્રવૃત્તિએ પણ આરોપીઓ વચ્ચે જોડાણ સ્થાપિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી.

સેબીની તપાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે રોકાણકારોને આકર્ષવા માટે એક વિશાળ બલ્ક એસએમએસ ઝુંબેશ શરૂ કરવામાં આવી હતી. એક જ સ્ટોકને પ્રોત્સાહન આપવા માટે 21 મિલિયનથી વધુ એસએમએસ મોકલવામાં આવ્યા હતા. વધુમાં, માંગમાં ખોટો ઉછાળો લાવવા અને કિંમતો વધારવા માટે હજારો રોકાણકારોને ખરીદીના સંદેશા મોકલવામાં આવ્યા હતા.

નિયમનકારે ટ્રેડિંગ પેટર્નની પણ બારીકાઈથી તપાસ કરી. રિપોર્ટ અનુસાર, શેરમાં ખોટા ટ્રેડિંગ વાતાવરણ બનાવવા માટે બહુવિધ ખાતાઓ દ્વારા સર્ક્યુલર ટ્રેડિંગ, સિંક્રનાઇઝ્ડ ટ્રેડ્સ અને વારંવાર ઓર્ડરમાં ફેરફાર જેવી પ્રવૃત્તિઓ હાથ ધરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ શેરને ઊંચા ભાવે વેચીને નફો કમાવવામાં આવ્યો હતો. તપાસમાં નાણાં વ્યવહારોની સમગ્ર સાંકળને પણ ટ્રેક કરવામાં આવી હતી, જેણે અંતિમ લાભાર્થીઓને શોધવામાં મદદ કરી હતી.