મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ ફરી એકવાર ખતરનાક તબક્કે પહોંચી ગયો છે. વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ હવે તણાવનો વિષય બની ગયો છે. સલામત માર્ગના નામે ઈરાન દ્વારા જહાજોની લૂંટફાટ બાદ, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સે કડક વલણ અપનાવ્યું છે અને શિપિંગ કંપનીઓને ચેતવણી આપી છે. યુએસ અધિકારીઓનું કહેવું છે કે ઈરાનને ચૂકવણી કરનાર કોઈપણ જહાજને ગંભીર આર્થિક પ્રતિબંધોનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આ પગલાથી વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને વેપાર પર મોટી અસર થવાની સંભાવના છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ વિશ્વના સૌથી વ્યસ્ત અને સૌથી વ્યૂહાત્મક દરિયાઈ માર્ગોમાંનો એક છે. સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં, વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ વેપારનો આશરે 20% ભાગ તેમાંથી પસાર થાય છે. તેથી, કોઈપણ વિક્ષેપ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને અસર કરી શકે છે. અહેવાલો અનુસાર, તાજેતરના મહિનાઓમાં, ઈરાને તેના દરિયાકાંઠાની નજીક સુરક્ષિત માર્ગ માટે જહાજો પાસેથી ચાર્જ વસૂલવાનું શરૂ કર્યું છે. આ ચુકવણી ફક્ત રોકડમાં જ નહીં, પરંતુ ડિજિટલ સંપત્તિ, વિનિમય અથવા અન્ય સ્વરૂપોમાં પણ માંગવામાં આવી રહી છે. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ કહે છે કે આ વ્યવસ્થા આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને તેને સહન કરવામાં આવશે નહીં.
યુએસ ઓફિસ ઓફ ફોરેન એસેટ્સ કંટ્રોલ (OFAC) એ સ્પષ્ટતા કરી છે કે ઈરાનને આવી ચુકવણી કરનાર કોઈપણ કંપની અથવા વ્યક્તિ યુએસ પ્રતિબંધોને પાત્ર હોઈ શકે છે. આ ચેતવણી ફક્ત યુએસ કંપનીઓને જ નહીં પરંતુ વિશ્વભરની શિપિંગ કંપનીઓને પણ લાગુ પડે છે. પરિસ્થિતિને વધુ વણસતા, યુએસએ 13 એપ્રિલના રોજ ઈરાન સામે નૌકાદળ નાકાબંધી લાદી, જેનાથી ઈરાની તેલ ટેન્કરો દરિયામાં જતા રોકાયા. યુએસ સેન્ટ્રલ કમાન્ડ અનુસાર, અત્યાર સુધીમાં ડઝનબંધ જહાજોને પાછા ફરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે આ સંઘર્ષની સીધી અસર તેલના ભાવ અને પુરવઠા શૃંખલા પર પડશે. જો હોર્મુઝમાં તણાવ ચાલુ રહેશે, તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે, જેનાથી ફુગાવો થવાની સંભાવના છે. હાલમાં, પરિસ્થિતિ અત્યંત નાજુક છે. ઈરાન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ બંને પોતપોતાના વલણ પર અડગ છે. આ સંઘર્ષ કેટલો સમય ચાલશે અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર તેની કેટલી અસર પડશે તે તો સમય જ કહેશે.
